Nieuws‎ > ‎

Prof. dr. Heleen Zorgdrager over 500 jaar protestantisme en vrouwen

Geplaatst 16 mrt. 2017 02:45 door Paul Blom   [ 16 mrt. 2017 02:45 bijgewerkt ]
Ter gelegenheid van 500 jaar protestantisme gaat de estafette ‘Als een lopend vuur’ door alle Nederlandse provincies. ‘Vrouwen in het protestantisme’ is in maart het thema in Groningen. Zes vragen aan prof. dr. Heleen Zorgdrager, hoogleraar systematische theologie (met bijzondere aandacht voor genderstudies) aan de Protestantse Theologische Universiteit. Met de lezing 'Onvoltooide bevrijdingsgeschiedenis' opent zij de estafettebijeenkomst 'Goeie genade, wat een portretten' op 4 maart in Appingedam.

'Vrouwen in het protestantisme’ is terecht een van de thema’s?
“Zeker. De Reformatie heeft veel betekend voor de positie van de vrouw in kerk en samenleving. Impulsen van deze beweging werkten wereldwijd door en inspireren ook vandaag nog.”

Waar denkt u dan aan?
“Aan twee fundamentele inzichten van Luther. Een belangrijk principe van hem was dat de ‘leken’, de ‘gewone’ gelovigen, zelf de Bijbel moesten kunnen lezen, ook de vrouwen, zonder tussenkomst van priesters en kerkelijke machthebbers. Daarmee hebben vrouwen ook evenveel autoriteit om de Bijbel uit te leggen. Als je het evangelie dan betrekt op je eigen leven, kan het onrechtvaardigheden in jouw situatie blootleggen en alternatieven bieden voor nieuwe verhoudingen tussen mensen.

Een tweede inzicht van Luther, het priesterschap van alle gelovigen, stelde de machtsverhoudingen binnen de kerk onder kritiek. De leken hadden voortaan geen secundaire positie meer ten opzichte van de clerus. Alle gelovigen zijn binnen de kerk gelijkwaardig. Ook in protestantse kerken komen ongelijke machtsverhoudingen voor, maar vanuit het priesterschap van alle gelovigen kunnen daarbij vraagtekens gezet worden.

Wie die twee principes van Luther - het priesterschap van alle gelovigen en dat vrouwen evenzeer gezag hebben om de Bijbel uit te leggen - serieus neemt, kan niet goed meer volhouden dat het ambt van predikant en de andere ambten in de kerk niet toegankelijk zouden moeten zijn voor vrouwen.”

Toch waren er pakweg de eerste 400 jaar van het protestantisme geen vrouwelijke ambtsdragers?
“Eind negentiende eeuw liet de eerste protestantse kerk voor het eerst een vrouw toe tot het ambt. De grote protestantse kerken in ons land volgden pas veertig jaar geleden. Nog steeds zijn niet overal de ambten open voor vrouwen, ook in een deel van de Protestantse Kerk in Nederland niet. Luther vond trouwens dat een vrouw bij uitzondering mocht voorgaan, wanneer daarvoor geen mannen beschikbaar waren. Toch hebben vrouwen telkens in de geschiedenis mede op grond van Luthers principes gepleit voor de vrouw in het ambt.”

Er valt meer over Luther en vrouwen te zeggen?
“Over de ‘vrijheid van een christenmens’ en de bevrijdende macht van het evangelie zei Luther: ‘Een christen is in vrijheid heer van alle dingen en niemands onderdaan. Een christen is in dienstbaarheid knecht van alle dingen en ieders onderdaan’. Dat is een wezenlijke impuls geweest voor sociale verantwoordelijkheid. Vrouwen hebben dat ook opgepakt. Ik denk aan de diaconessen en de diaconessenziekenhuizen. Protestantse vrouwen waren zo dienstbaar in de samenleving, de zorg, het onderwijs en de armenzorg. Veel vrouwen van de eerste feministische beweging die toegang vroegen tot publieke beroepen en het kiesrecht, waren protestants. Ze grepen terug op Luthers visie op de vrijheid van een christen. Vrouwenorganisaties en vrouwenbonden die veel aan bijbelstudie deden, hebben dat ook altijd verbonden met sociaal-maatschappelijk actief zijn. Toch was het protestantisme niet alleen emancipatorisch voor vrouwen.”

Want?
“Het protestantisme heeft vrouwen ook weggehouden van leiderschap in kerk en samenleving. Een verdienste van Luther is geweest dat hij het huwelijk opgewaardeerd heeft. In zijn tijd werd monnik of non worden als de hoogste roeping gezien, hoger dan het huwelijk. Het huwelijk was een kerkelijke aangelegenheid, de rechtspraak over het huwelijk lag ook bij de kerk. Luther bracht het huwelijk onder het wereldse gezag, hij erkende seksualiteit als iets goeds en zijn ‘priesterschap van alle gelovigen’ hield ook in dat het huwelijk een plaats werd om je geestelijke roeping te vervullen. Vrouwen kregen daarmee hun status binnen huwelijk en gezin. Een belangrijke rol hadden ze veelal in de godsdienstige opvoeding van de kinderen, in het doorgeven van de traditie. Helaas is de ‘hoge roeping van het huwelijk’ heel lang in de wetgeving, ook door christelijke partijen, zo uitgelegd dat vrouwen goed verpleegster of onderwijzeres konden zijn maar hun beroep moesten opgeven als ze trouwden. Dat sneed vrouwen de pas af om hun gaven en talenten ook in de maatschappij in te zetten.”

Luther is ook nu inspirerend voor de positie van vrouwen?
“Ik zie dat in protestantse kerken op het zuidelijk halfrond waar de maatschappelijke strijd om gelijkberechtiging van vrouwen vaak nog volop gaande is. Maar net zo goed in eigen land, waar vrijgemaakt- en christelijk-gereformeerde vrouwen en mannen de ambten ook voor vrouwen opengesteld willen krijgen. Ze benadrukken dat in Christus het man of vrouw zijn niet telt, dat iedereen gelijkwaardig is - hetzelfde beginsel van het priesterschap van alle gelovigen waarmee Luther de kerk in zijn dagen wilde vernieuwen.”

Interview door Jan Kas. donderdag 23 feb. 2017