Nieuws‎ > ‎

Klein Utopia blog van Cor Berkel

Geplaatst 10 mrt. 2017 00:12 door Martin Kemperman   [ 15 mrt. 2017 11:14 bijgewerkt ]

In het boek “De erfenis van de Utopia” van Hans Achterhuis (1998) beschrijft hij de visie en ontwikkelingen rond het begrip Utopia. Hij staat daarbij uitvoerig stil bij Thomas More die het boek “Utopia” schreef. Een Utopie is een literaire en filosofische term die men kan omschrijven als onmogelijke werkelijkheid, een ideale wereld. Daar is door velen over geschreven blijkbaar is het boeiend om je bezig te houden met iets moois wat niet bestaat. 

Tot mijn verwondering schrijft Achterberg een tweede boek dat ook gaat over Utopie dat heet ” Koning van utopia” (2016). En weer gaat het om het boek van Thomas More. Nu bepleit Achterhuis om dit boek van More te zien als een kritiek op de samenleving, als het spotten met de maatschappij, een omschrijving van de zotheid. Het is het omgekeerde van een utopisch beeld.. 

Op zichzelf een merkwaardige gedachtegang om het eerste beschreven beeld van een boek totaal om te keren. Maar Achterhuis heeft daar veel argumenten voor en bepleit om het boek van More anders te lezen. Ik kan dat niet beoordelen maar hij is de hoogleraar die meerdere boeken over Utopie geschreven heeft. Door zijn andere benadering ontstaat bij mij een andere opvatting die nogal indruk maakt. Namelijk dat je de spot kan drijven met denken in een toekomstbeelden vanuit ideaalbeeld. Dat het gaat om kritiek op de werkelijkheid vanuit een bedachte onmogelijke bestaande wereld. Heeft het denken over een utopie, een schijnwerkelijkheid, dan nog wel zin? 

Want als je een utopie niet serieus bedoelt ontvalt de betekenis ervan. Zoals bij een schilderij de betekenis wegvalt als het niets meer voorstelt. Het is dan een abstract schilderij. Leuk om te zien maar geen voorstelling van iets. Zo vergaat het de utopie, dat is dan leuk om te lezen maar het kan geen werkelijkheid worden. Het is het resultaat van een schrijfproces. Het stelt niets meer voor. 

Het leven gaat altijd over de bestaande werkelijkheid. Daar kan je een beetje op  voortborduren. Je moet geen mooie toekomstbeelden creëren want die toekomst bestaat niet. Een toekomst die niet realistisch is en waarbij je alles kan bedenken is mooier dan het in het echt zal worden. Hebben verwachtingen die geen aansluiting hebben met de realiteit wel enige zin? Voor mensen die een geloof in een betere wereld hebben zal dat een bittere pil zijn. 

Er zijn in de geschiedenis tal van politici en denkers geweest die een utopische toekomst hadden bedacht die niemand heeft kunnen realiseren. Achterhuis wijst nog op de kleine utopie de mini-utopie. Dat zijn verbeteringen die bereikbaar zijn en die je kan overzien. Het is ook te gemakkelijk om een ideale wereld te bedenken waar geen oorlog en armoede en honger meer is. Maar in een kleine utopie kan je aangeven hoe je een bestaande misstand of situatie kan verbeteren. Een overzichtelijke verandering van een werkelijk bestaande situatie, noemt hij een mini-utopie. 

Laten we onze idealen beschrijven als mini-utopieën, maar dan wel over en vanuit de werkelijkheid en voor de werkelijkheid. Te beginnen als kritiek op de politiek om het armoedeprobleem op te lossen. Daar is de elite kennelijk niet in geslaagd. Wat kunnen we dan als medeburgers zelf doen? Ik pleit voor meer medezeggenschap.      

Comments