Nieuws‎ > ‎

Hagedienst 23 juli 2017. Abraham in de drie tradities. Jodien van Ark

Geplaatst 17 aug. 2017 11:39 door Hagediensten Heuvelrug   [ 17 aug. 2017 12:04 bijgewerkt ]

We lazen uit ieder boek van wat ook wel de ‘abrahamitische godsdiensten’ wordt genoemd een klein gedeelte:
De Koran vertelt het verhaal van de jeugd van Abraham/ Ibrahiem; het stukslaan van de beelden.: het letterlijk breken met de polytheïstische ( de meergoden-) cultuur waar hij uit kwam. Het verhaal staat niet in de Bijbel, wel in de (joodse) Midrasj en het is ook in de kinderbijbel van Karel Eijkman terecht gekomen - al een mooi staaltje van interreligieuze vertelgeschiedenis.
In de bijbel (Tenach, eerste testament), in Genesis begint het verhaal bij de tocht van Terach, vanuit Ur en vervolgens trekt Abram weg uit Haran, met de zegen en de belofte, we lazen het uit Genesis 12.
Enkel een stem: trek weg, en hij ging.
Geen teken, zoals bij Mozes, geen aarzeling: hij ging.
En in het tweede/ nieuwe testament, in de brief van Paulus aan de Hebreeën verschijnt Abraham als een van de geloofsgetuigen en ook daar ligt de nadruk op het wegtrekken, zonder te weten waarheen: leven als vreemdelingen en gasten.

In de drie tradities , in de voortgaande uitleg van alle drie de godsdiensten, is Abraham/ Ibrahim een oergetuige, een oerprofeet, een oervader geworden. En alle drie de tradities hebben Abraham toegeëigend tot dé aartsvader om daarmee de exclusiviteit van hun godsdienst te ‘bewijzen’.
We vonden een bijzonder boek: Bruce Feiler: Abraham.
De verwijzing staat op de site van het Abrahampad.
Feiler is een Amerikaanse joodse auteur, die in Jeruzalem op zoek gaat naar het hart van de drie geloven en bij Abraham uitkomt. Hij volgt de uitlegtradities van het verhaal van Abraham en zijn conclusie is dat zowel joden als christenen als moslims zich het verhaal van Abraham hebben toegeëigend, dus exclusief gemaakt. Maar ook dat er in alle tradities inclusieve elementen zijn en die brengt hij uiteindelijk samen tot het Abrahamisme.

Voor de joodse uitleg van Abraham vroegen we Jose de Kwaadsteniet om materiaal en dat leverde een mooi inkijkje in de joodse uitleg die twee kanten opgaat:
Er is de persoonlijke roeping van die ene mens Abraham, let wel; er is nog geen volk, er is nog geen land, het is een kinderloze man, een vreemdeling, een zwerver. Juist in die ene persoonlijke roeping wordt de hele wereld gezegend: Abraham wordt een model voor hoe God Zijn universele zorg voor de menselijke geschiedenis tot uitdrukking brengt”, ( aldus David Hartmann.).
Martin Buber schreef over Abraham der Seher –de ziener , Abraham die geroepen wordt om in vertrouwen te gaan. In een visioen sluit God met hem een drieledig verbond: met Abraham persoonlijk, met Abraham als voorloper van Israel en Abraham als vader van alle volkeren. Buber ziet Abraham als een profetisch figuur die bemiddelt tussen hemel en aarde, een verbindingsfiguur voor de eenheid van alle volkeren.
Maar er is ook de joodse traditie waarin Abraham de eerste jood wordt genoemd en de belofte van het land exclusief op het volk en het land Israel wordt betrokken. Dan wordt Abraham gebruikt om het Joodse nationalisme te promoten. Daar zagen we in Israel voorbeelden van, zoals bij de opgravingen vanuit de Israëlische regering, waar alleen gezocht wordt naar bewijzen dat onze vader Abraham hier liep en het dus ons land is.

In de christelijke traditie is Paulus degene die Abraham opvoert als degene die groter is dan de wet en zoals we in de Hebreënnbrief lazen, die wegtrekt vanuit geloof. Paulus zoekt, als Jood, naar de verbinding van joden en niet-joden en Abraham is voor hem een geloofsgetuige die vertrouwt op de belofte van God en daarmee uitstijgt boven het exclusieve geloof.
De brieven van Paulus zijn de eerste schriftelijke documenten van een beginnend Christendom. Hij wil joodse en niet-joodse volgelingen van Jezus van Nazareth. verbinden in geloof in plaats van in de wet.
Maar er zijn ook andere vroege teksten die in de traditie een grote rol gaan spelen.
In het evangelie van Johannes heeft Jezus een stevig dispuut met de Joden.
In Johannes 8:56 zegt Jezus:
        'Abraham uw vader, verheugde zich op mijn komst, en toen hij die meemaakte was hij blij'.
        De Joden zeiden: 'U bent nog geen vijftig en u zou Abraham gezien hebben'?
        'Waarachtig, ik verzeker u', antwoordde Jezus, 'van voordat Abraham er was, ben ik er'.
Behalve dat vanuit deze tekst de Abrahams bedacht zijn als je 50 jaar wordt (en de Sara’s voor de vrouwen), heeft deze tekst aanleiding gegeven tot een lange traditie van anti-semitisme in het christendom:
Jezus gaat aan Abraham vooraf oftewel: Abraham is de eerste christen.
Schokkend is het om te lezen dat in de eerste eeuwen , tot en met Augustinus, deze teksten uitgelegd zijn en gebruikt zijn tegen de joden (Feiler ,153) en uit de geschiedenis van de 20 ste eeuw weten we helaas dat die toe-eigening van het eerste testament en zeker ook van Abraham door christenen voor joden desastreuze gevolgen had.
Dus ook in de christelijke traditie: inclusiviteit versus exclusiviteit waarbij Abraham een hoofdrol speelt.
De Hebreënbrief van Paulus, waarin de geloofsgetuigen in een lange rij worden opgevoerd, werd ons uitgelegd door Kleijs Kroon, een gewaardeerde predikant die in de 70er jaren ons op de Horst les kwam geven. Hij behandelde Abraham als een van de eerste geloofsgetuigen en hij zei:
        'Er zijn geen soorten van geloof, christelijk of joods of islamitisch geloof. Je gelooft of je gelooft niet, je hoopt of laat het         zitten. Er is alleen maar geloof en ongeloof (dat is geloof van niks). Tot dat geloof moet je elke week weer opgewekt                 worden. Het sluit je niet af van de medemensen, integendeel, het leidt naar de volle werkelijkheid.'
Dan sta je midden in dit wanhopige en bedreigde leven met een wanhopig vertrouwen en vertrouwende wanhoop.

Dan komt in 600 een nieuwe loot aan de monotheïstisch boom: de islam.
Mohammed kent de verhalen van eerste en tweede testament en hij wil daarbij aansluiten.
Aan Stella van de Wetering, moslim en docent Arabisch op de VU, actief in interreligieuze groepen, vroegen we hoe er in de islam over Abraham wordt gedacht: exclusief of inclusief. Haar verrassende antwoord was: de islam ís inclusief. Alle profeten uit Jodendom en christendom zijn ook onze profeten.
Mohammed hoopte dat hij alle voorafgaande tradities zou kunnen opnemen in een nieuw, inclusief geloof. Dat is vrij snel mislukt en de geschiedenis laat tot op heden de grote tegenstellingen pijnlijk zien.
Maar in de Koran is Abraham opnieuw een belangrijke oervader: hij trekt weg uit de stad en het geloof van zijn vader, hij krijgt een zoon Ismael en nadat hij Hagar met Ismael de woestijn heeft ingestuurd, gaat hij ze achterna om te kijken hoe het gaat en op de plek waar hij ze vindt ontspringt de SamSam-bron, die hen het leven redt en nu de heilige plek in Mekka.
Op de plek waar Abraham zijn zoon offert (is dat Ismael of Izaak?) staat nu de Dome of the Rock: het tempelplein in Jeruzalem, een heilige plek voor alle drie de godsdiensten, maar wel heel zwaar bewaakt……

En zo zijn we terug bij de verbinding van de drie godsdiensten en de vraag of Abraham een verbinder is of exclusiviteit bevordert.
In de geschiedenis zijn veel voorbeelden van dat laatste: als Abraham de eerste jood, de eerste christen of de eerste moslim genoemd wordt. Dan wordt de tegenstelling tussen de godsdiensten geaccentueerd.
Maar er is ook een doorlopende lijn vanaf Genesis 12 , en dat is in alle 3 de religies levend gebleven, om Abraham als ons aller vader te zien, de eerste monotheïst in de geschiedenis, de aartsvader van 12 miljoen Joden, 2 miljard christenen en 1 miljard moslims wereldwijd, als iemand die de stille roep verstaat , versteende zekerheden achter zich laat en op weg gaat………daar gaan we nu van zingen met lied 816.
Comments